ปัญหาการติดเกมและหน้าจอในเด็กและวัยรุ่น (Gaming and Screen-Use Problems) อาการ สาเหตุ และแนวทางการดูแล

เนื้อหาโดยทีมแพทย์ปีติ คลินิก · ตรวจทานโดย นพ. พิชญุตม์ เกษมภักดีพงษ์ (จิตแพทย์) · 13 กันยายน 2569

“ลูกเล่นเกมทั้งวัน เรียกกินข้าวก็ไม่มา” “พอเก็บโทรศัพท์ก็โกรธมาก” “กลางคืนนอนดึกเพราะเล่นเกม เช้าตื่นไปโรงเรียนไม่ไหว” “คะแนนเริ่มตก แต่ลูกบอกว่าเกมเป็นที่เดียวที่มีเพื่อน”

สถานการณ์เหล่านี้เป็นความกังวลที่พบได้ในหลายครอบครัว โดยเฉพาะเมื่อเกม โทรศัพท์ โซเชียลมีเดีย และสื่อออนไลน์กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของเด็กและวัยรุ่น

อย่างไรก็ตาม การชอบเล่นเกมหรือใช้หน้าจอเป็นเวลานานไม่ได้หมายความว่าเด็ก “ติดเกม” เสมอไป เกมสามารถเป็นทั้งความบันเทิง งานอดิเรก พื้นที่พบเพื่อน และกิจกรรมที่เด็กให้ความสำคัญได้

สิ่งที่ควรสังเกตมากกว่าจำนวนชั่วโมงเพียงอย่างเดียวคือ เด็กยังสามารถควบคุมการเล่นได้หรือไม่ และการเล่นเกมหรือใช้หน้าจอกำลังเบียดบังสิ่งสำคัญในชีวิตหรือไม่ เช่น การนอน การเรียน สุขภาพ ความสัมพันธ์ กิจกรรมอื่น และความรับผิดชอบ

หากเด็กพยายามลดแล้วทำไม่ได้ ให้ความสำคัญกับเกมมากกว่ากิจกรรมอื่นอย่างต่อเนื่อง และยังเล่นต่อแม้เกิดผลเสียชัดเจน อาจเป็นปัญหาการเล่นเกมที่ควรได้รับการประเมิน

เป้าหมายของการช่วยเหลือจึงไม่ใช่การประกาศว่า “เกมเป็นสิ่งไม่ดี” หรือบังคับให้เด็กเลิกใช้หน้าจอทั้งหมด แต่เป็นการช่วยให้เด็กกลับมาควบคุมการใช้เกมและเทคโนโลยีได้ โดยไม่ปล่อยให้หน้าจอเข้ามาควบคุมชีวิตของเด็กแทน

ปัญหาการติดเกมและหน้าจอในเด็กและวัยรุ่น คืออะไร?

คำว่า “ติดเกม” มักถูกใช้ในชีวิตประจำวันเมื่อเด็กเล่นเกมมาก แต่ในทางการแพทย์ต้องพิจารณารูปแบบของพฤติกรรมและผลกระทบมากกว่าดูเพียงจำนวนชั่วโมง

Gaming Disorder หรือความผิดปกติจากการเล่นเกม มีลักษณะสำคัญคือการควบคุมการเล่นเกมได้ยาก ให้ความสำคัญกับการเล่นเกมมากขึ้นจนเหนือกว่ากิจกรรมและความรับผิดชอบอื่น และยังคงเล่นต่อหรือเล่นมากขึ้นแม้เกิดผลเสียตามมา จนส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อการใช้ชีวิต

ตัวอย่างเช่น เด็กอาจตั้งใจว่าจะเล่นหนึ่งชั่วโมงแต่หยุดไม่ได้ เล่นจนไม่ทำการบ้าน นอนดึกซ้ำ ๆ ขาดเรียน เลิกทำกิจกรรมที่เคยชอบ หรือมีความสัมพันธ์ในครอบครัวแย่ลง แต่ยังไม่สามารถปรับการเล่นได้แม้รู้ว่ากำลังเกิดปัญหา

ส่วน “ปัญหาการใช้หน้าจอ” หรือ Screen-Use Problems เป็นคำที่กว้างกว่าและไม่ได้เป็นชื่อการวินิจฉัยโรคเดียว อาจหมายถึงการใช้โทรศัพท์ โซเชียลมีเดีย วิดีโอ เกม หรือสื่อดิจิทัลในรูปแบบที่เริ่มรบกวนการนอน การเรียน อารมณ์ ความสัมพันธ์ หรือกิจกรรมที่จำเป็นในชีวิต

ดังนั้น เด็กที่ใช้คอมพิวเตอร์หลายชั่วโมงเพื่อทำการบ้านและพูดคุยกับเพื่อน แตกต่างจากเด็กที่ใช้เกมจนไม่สามารถไปโรงเรียนและนอนหลับได้เพียงพอ แม้จำนวนชั่วโมงหน้าจออาจดูใกล้เคียงกัน

อาการของปัญหาการติดเกมและหน้าจอ มีอะไรบ้าง?

อาการไม่ได้พิจารณาจาก “เล่นวันละกี่ชั่วโมง” เพียงอย่างเดียว แต่ควรดูรูปแบบการควบคุม ผลกระทบ และสิ่งที่เกิดขึ้นเมื่อเด็กพยายามหยุดหรือจำกัดการใช้งาน

ควบคุมเวลาเล่นได้ยาก

เด็กอาจตกลงว่าจะเล่นถึงเวลาหนึ่ง แต่เมื่อถึงเวลาแล้วหยุดไม่ได้ ขอเพิ่ม “อีกเกมเดียว” หรือ “อีก 5 นาที” ซ้ำ ๆ จนผ่านไปเป็นเวลานาน

บางคนพยายามลดการเล่นหลายครั้งแต่กลับไปเล่นในรูปแบบเดิมอย่างรวดเร็ว

สิ่งสำคัญคือดูว่าปัญหาเกิดขึ้นต่อเนื่องหรือไม่ ไม่ใช่ตัดสินจากเหตุการณ์ที่เด็กเล่นเพลินจนเกินเวลาเพียงครั้งเดียว

เกมหรือหน้าจอเริ่มมีความสำคัญเหนือกิจกรรมอื่น

เด็กอาจเคยชอบกีฬา ดนตรี วาดรูป หรือทำกิจกรรมกับครอบครัว แต่ค่อย ๆ ลดกิจกรรมเหล่านั้นลงเพื่อให้มีเวลาเล่นเกมมากขึ้น

บางคนรีบทำทุกอย่างให้เสร็จเพื่อกลับไปเล่น หรือไม่สนใจสิ่งอื่นนอกจากกิจกรรมออนไลน์

อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนความสนใจตามวัยสามารถเกิดขึ้นได้ สิ่งที่ควรสังเกตคือชีวิตของเด็กเริ่มแคบลงจนแทบเหลือเพียงเกมหรือหน้าจอหรือไม่

ยังเล่นต่อแม้เกิดผลเสีย

เด็กอาจรู้ว่าการเล่นจนดึกทำให้ตื่นไม่ไหว รู้ว่ามีงานค้าง หรือเกิดการทะเลาะกับครอบครัวซ้ำ ๆ แต่ยังไม่สามารถปรับพฤติกรรมได้

บางคนเริ่มขาดเรียน ผลการเรียนตก หรือสุขภาพได้รับผลกระทบ แต่การเล่นยังคงดำเนินต่อไป

รูปแบบของการเล่นต่อแม้เกิดผลเสียชัดเจนเป็นสิ่งที่ควรให้ความสำคัญในการประเมิน

หงุดหงิดหรือมีความขัดแย้งเมื่อถูกจำกัดหน้าจอ

เด็กอาจไม่พอใจเมื่อกิจกรรมที่สนุกถูกหยุด ซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้ตามปกติ โดยเฉพาะหากถูกสั่งให้หยุดทันทีระหว่างเกม

แต่หากทุกครั้งที่จำกัดการเล่นเกิดการโกรธรุนแรง ตะโกน ทำลายของ ทำร้ายคนอื่น หรือความขัดแย้งเรื่องเกมกลายเป็นปัญหาหลักของครอบครัว ควรได้รับการประเมินเพิ่มเติม

อาการโกรธเมื่อถูกปิดเกมเพียงอย่างเดียวไม่ได้เพียงพอที่จะสรุปว่าเด็กมี Gaming Disorder

นอนดึกและตื่นไปโรงเรียนไม่ไหว

การเล่นเกม ดูวิดีโอ หรือใช้โทรศัพท์ในช่วงกลางคืนสามารถทำให้เวลาเข้านอนเลื่อนออกไป

วัยรุ่นบางคนเล่นต่อเพราะเป็นช่วงเวลาที่เพื่อนออนไลน์พร้อมกัน หรือรู้สึกว่าเวลากลางคืนเป็นช่วงเดียวที่ไม่มีใครรบกวน

หากเกิดซ้ำ เด็กอาจนอนไม่เพียงพอ ตื่นยาก ง่วงในห้องเรียน สมาธิลดลง และผลการเรียนได้รับผลกระทบ

ปัญหาการนอนและการใช้หน้าจอจึงสามารถส่งผลซึ่งกันและกัน และควรได้รับการประเมินร่วมกัน

การเรียนและความรับผิดชอบเริ่มได้รับผลกระทบ

เด็กอาจไม่ทำการบ้าน ส่งงานไม่ทัน อ่านหนังสือน้อยลง หรือขาดเรียนเพราะเล่นเกม

บางคนยังรักษาผลการเรียนไว้ได้ แต่ต้องนอนดึกมากหรือรีบทำงานให้เสร็จโดยไม่สนใจคุณภาพเพื่อกลับไปเล่นเกม

จึงควรดูทั้งคะแนน ความรับผิดชอบ การนอน และความสมดุลของชีวิต ไม่ใช่ใช้ผลการเรียนเป็นตัวชี้วัดเพียงอย่างเดียว

ความสัมพันธ์ในครอบครัวเปลี่ยนไป

บทสนทนาระหว่างพ่อแม่กับลูกอาจค่อย ๆ เหลือเพียงเรื่อง “ปิดเกมหรือยัง” “ทำการบ้านหรือยัง” และ “เอาโทรศัพท์มา”

เมื่อเกิดความขัดแย้งซ้ำ ๆ ทั้งเด็กและผู้ปกครองอาจเริ่มมองอีกฝ่ายเป็นคู่ต่อสู้

ในบางครอบครัว พ่อแม่ต้องซ่อนอุปกรณ์ ตัดอินเทอร์เน็ต หรือยึดโทรศัพท์ ขณะที่เด็กพยายามหาวิธีเล่นต่อ ทำให้ความไว้วางใจลดลง

หากครอบครัวเข้าสู่วงจรนี้ การช่วยเหลืออาจต้องทำงานทั้งกับพฤติกรรมของเด็กและรูปแบบการสื่อสารภายในครอบครัว

ปกปิดหรือไม่บอกความจริงเกี่ยวกับการใช้เกมและหน้าจอ

เด็กบางคนอาจบอกว่าไม่ได้เล่นทั้งที่กำลังเล่น ซ่อนอุปกรณ์ หรือใช้โทรศัพท์ในช่วงที่ตกลงกันว่าจะไม่ใช้

พฤติกรรมนี้ควรพิจารณาร่วมกับบริบท ไม่ควรใช้เป็นหลักฐานเพียงอย่างเดียวว่าเด็ก “ติดเกม” หรือเป็นเด็กโกหก

หากความสัมพันธ์ในบ้านเต็มไปด้วยการตรวจจับและการลงโทษ เด็กอาจเริ่มปกปิดมากขึ้น การแก้ปัญหาจึงควรสร้างข้อตกลงที่ชัดเจนและสามารถปฏิบัติได้จริงร่วมด้วย

แบบไหนที่อาจเข้าข่ายติดเกมหรือมีปัญหาการใช้หน้าจอ?

เด็กที่ชอบเล่นเกมมากไม่ได้หมายความว่าจะติดเกม

ตัวอย่างเช่น เด็กอาจเล่นเกมหลายชั่วโมงในช่วงวันหยุด แต่เมื่อถึงเวลาเรียนสามารถหยุดได้ ทำการบ้าน นอนเพียงพอ มีเพื่อน ทำกิจกรรมอื่น และสามารถลดการเล่นเมื่อจำเป็นได้ แบบนี้แตกต่างจากการที่เกมเริ่มควบคุมชีวิต

ในทางกลับกัน หากเด็กพยายามลดแล้วทำไม่ได้ เล่นจนละเลยการนอน การเรียน สุขอนามัย หรือความรับผิดชอบ เลิกทำกิจกรรมอื่น และยังคงเล่นต่อแม้เกิดผลเสียอย่างต่อเนื่อง อาจควรได้รับการประเมิน

อีกกรณีที่ควรระวังคือเด็กที่ใช้เกมเป็นพื้นที่หลักในการหลีกหนีความทุกข์ เช่น ถูกเพื่อนแกล้ง เรียนไม่ทัน กังวลมาก หรือรู้สึกว่าตัวเองประสบความสำเร็จได้เฉพาะในเกม

ในสถานการณ์นี้ การเอาเกมออกเพียงอย่างเดียวอาจไม่ได้แก้ปัญหาที่อยู่เบื้องหลัง

การประเมินจึงควรดูทั้งการควบคุมพฤติกรรม ผลกระทบต่อชีวิต ระยะเวลาของปัญหา และสาเหตุที่ทำให้เด็กต้องการอยู่กับเกมหรือหน้าจอมากขึ้น

ปัญหาการติดเกมและหน้าจอในเด็กและวัยรุ่น เกิดจากอะไร?

ไม่มีสาเหตุเดียวที่ทำให้เด็กเกิดปัญหาการเล่นเกมหรือใช้หน้าจอ

โดยทั่วไปมักมีหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งลักษณะของเกม ตัวเด็ก อารมณ์ ความสัมพันธ์ ตารางชีวิต และสภาพแวดล้อมในครอบครัว

เกมให้ความสนุกและความรู้สึกประสบความสำเร็จ

เกมถูกออกแบบให้มีเป้าหมาย ความท้าทาย รางวัล และข้อมูลตอบกลับที่ชัดเจน

เด็กสามารถเห็นความก้าวหน้าของตัวเอง ได้รับรางวัลเมื่อทำสำเร็จ และลองใหม่ได้เมื่อแพ้ จึงเป็นกิจกรรมที่สร้างแรงจูงใจได้สูง

สำหรับเด็กที่ชีวิตจริงเต็มไปด้วยประสบการณ์ล้มเหลว เช่น เรียนไม่ทัน ถูกตำหนิบ่อย หรือเข้ากับเพื่อนได้ยาก โลกในเกมอาจเป็นพื้นที่ที่เด็กรู้สึกว่าตัวเองมีความสามารถและได้รับการยอมรับ

ความสัมพันธ์กับเพื่อน

สำหรับเด็กและวัยรุ่น เกมไม่ได้เป็นเพียงเกม แต่สามารถเป็นพื้นที่ทางสังคม

เด็กอาจเล่นเพื่อพูดคุยกับเพื่อน ทำงานเป็นทีม หรือรู้สึกว่าตนเองเป็นสมาชิกของกลุ่ม

การบอกให้เด็ก “เลิกเล่นไปเลย” จึงอาจถูกเด็กตีความว่าเป็นการตัดออกจากกลุ่มเพื่อน ไม่ใช่เพียงการหยุดกิจกรรมหนึ่งอย่าง

การวางแผนลดการเล่นจึงควรเข้าใจบทบาททางสังคมของเกมด้วย

ADHD และการควบคุมตนเอง

เด็กที่มี ADHD อาจมีความยากในการควบคุมความสนใจ หยุดกิจกรรมที่ให้ความสนุกทันที วางแผนเวลา และเปลี่ยนจากกิจกรรมที่ชอบไปทำงานที่ต้องใช้ความพยายาม

เกมซึ่งให้สิ่งเร้าและรางวัลอย่างต่อเนื่องจึงอาจดึงความสนใจได้มากกว่างานที่ให้ผลตอบแทนช้า เช่น การบ้าน

อย่างไรก็ตาม เด็กที่เล่นเกมมากไม่ได้หมายความว่าจะมี ADHD และการวินิจฉัย ADHD ต้องประเมินอาการหลายด้านในหลายสถานการณ์

ความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้า

เด็กบางคนใช้เกมหรือหน้าจอเพื่อหลีกหนีจากความกังวล ความเศร้า ความโดดเดี่ยว หรือความรู้สึกล้มเหลว

การเล่นอาจทำให้รู้สึกดีขึ้นชั่วคราว แต่หากใช้เป็นวิธีหลักในการหลีกเลี่ยงปัญหา เด็กอาจยิ่งถอนตัวจากชีวิตจริง

ในทางกลับกัน ปัญหาการเล่นเกมที่รุนแรงก็สามารถทำให้การนอน ความสัมพันธ์ และการเรียนแย่ลง จนอารมณ์ของเด็กได้รับผลกระทบตามมา

จึงต้องประเมินทั้งสองด้าน ไม่ควรรีบสรุปว่าเกมเป็นสาเหตุของทุกอาการ

ปัญหาการเรียนและการเข้าสังคม

เด็กที่เรียนไม่ทันหรือถูกเพื่อนปฏิเสธอาจพบว่าการอยู่ในโลกออนไลน์ง่ายกว่าชีวิตจริง

บางคนมีเพื่อนที่เข้าใจตนเองอยู่ในเกม ขณะที่ในโรงเรียนรู้สึกโดดเดี่ยว

หากต้องการลดการเล่นอย่างยั่งยืน จึงอาจต้องช่วยให้ชีวิตนอกเกมมีพื้นที่ที่เด็กรู้สึกมีความสามารถ มีความสัมพันธ์ และได้รับความสำเร็จด้วย

กฎและกิจวัตรในครอบครัว

หากไม่มีข้อตกลงเรื่องเวลาใช้หน้าจอ หรือกฎเปลี่ยนไปตามอารมณ์ของผู้ใหญ่ เด็กอาจไม่เข้าใจขอบเขตที่คาดหวัง

ในบางครอบครัว หน้าจออาจถูกใช้เพื่อหยุดความเบื่อหรือความขัดแย้งมาตั้งแต่เด็ก เมื่อโตขึ้นจึงกลายเป็นกิจกรรมหลักในการจัดการอารมณ์

การพูดถึงปัจจัยเหล่านี้ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อโทษผู้ปกครอง แต่เพื่อหาว่าครอบครัวสามารถปรับอะไรได้บ้างเพื่อสร้างรูปแบบการใช้เทคโนโลยีที่สมดุลขึ้น

ปัญหาการติดเกมและหน้าจอ ประเมินและช่วยเหลืออย่างไร?

การช่วยเหลือควรเริ่มจากการประเมินว่าเด็กใช้เกมหรือหน้าจออย่างไร และปัญหาที่แท้จริงอยู่ตรงไหน

เด็กบางคนต้องการความช่วยเหลือเรื่องการควบคุมการเล่น ขณะที่บางคนมีปัญหาหลักเป็น ADHD ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า ปัญหาการเรียน หรือความโดดเดี่ยว และใช้เกมเป็นวิธีรับมือ

การประเมินรูปแบบการใช้เกมและหน้าจอ

ควรดูว่าเด็กใช้หน้าจอกับอะไร เล่นเกมประเภทไหน เล่นกับใคร ใช้เวลาในช่วงใด และเกิดอะไรขึ้นก่อนและหลังการเล่น

ควรประเมินผลกระทบต่อการนอน การเรียน สุขภาพ กิจวัตร ความสัมพันธ์ และกิจกรรมอื่น รวมถึงความสามารถในการหยุดหรือปรับการเล่นเมื่อจำเป็น

การประเมินยังควรครอบคลุมอารมณ์ สมาธิ พัฒนาการ ความสัมพันธ์กับเพื่อน และสถานการณ์ในครอบครัว

เป้าหมายไม่ใช่เพียงนับจำนวนชั่วโมง แต่ทำความเข้าใจว่าเทคโนโลยีกำลังมีบทบาทอย่างไรในชีวิตของเด็ก

สร้างข้อตกลงเรื่องหน้าจอที่ชัดเจน

ข้อตกลงที่ดีควรชัดเจน คาดเดาได้ และสามารถทำจริง

ครอบครัวอาจกำหนดช่วงเวลาที่สามารถเล่นได้ สิ่งที่ต้องทำก่อนเล่น และช่วงเวลาหรือสถานที่ที่ไม่ใช้หน้าจอ เช่น ระหว่างมื้ออาหารหรือช่วงก่อนนอน

สำหรับเด็กโตและวัยรุ่น การให้เด็กมีส่วนร่วมในการออกแบบข้อตกลงอาจช่วยเพิ่มความร่วมมือมากกว่าการประกาศกฎฝ่ายเดียว

เมื่อมีข้อตกลงแล้ว ผู้ใหญ่ควรพยายามใช้กฎอย่างสม่ำเสมอ ไม่เปลี่ยนตามความโกรธในแต่ละวัน

ให้สัญญาณก่อนถึงเวลาหยุด

การสั่งให้เด็กปิดเกมทันทีอาจเป็นเรื่องยาก โดยเฉพาะเกมที่กำลังอยู่ระหว่างการแข่งขันและไม่สามารถหยุดกลางเกมได้ง่าย

ผู้ปกครองสามารถตกลงเวลาล่วงหน้าและเตือนก่อนถึงเวลาหยุด เพื่อให้เด็กมีโอกาสจบกิจกรรมและเตรียมเปลี่ยนไปทำอย่างอื่น

สิ่งนี้ไม่ได้หมายความว่าต้องยอมให้เด็กต่อเวลาได้ทุกครั้ง แต่ช่วยลดความขัดแย้งจากการเปลี่ยนกิจกรรมอย่างกะทันหัน

ฟื้นสมดุลของชีวิต ไม่ใช่แค่ลดหน้าจอ

หากลดเกมแล้วชีวิตของเด็กเหลือเพียงการบ้านและการถูกตำหนิ เด็กอาจไม่มีแรงจูงใจที่จะลดการเล่น

ควรช่วยให้เด็กกลับมามีกิจกรรมอื่นที่มีความหมาย เช่น กีฬา ดนตรี ศิลปะ งานอดิเรก กิจกรรมกับเพื่อน หรือเวลาร่วมกับครอบครัว

ไม่จำเป็นต้องเลือกกิจกรรมที่ผู้ใหญ่คิดว่ามีประโยชน์ที่สุดเสมอไป จุดสำคัญคือเด็กมีโอกาสพบความสนุก ความสำเร็จ และความสัมพันธ์นอกหน้าจอด้วย

ดูแลการนอน

การกำหนดขอบเขตหน้าจอช่วงกลางคืนมีความสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อเด็กนอนดึกเพราะเกมหรือโทรศัพท์

ควรดูทั้งเวลาเข้านอน เวลาตื่น ความแตกต่างระหว่างวันเรียนกับวันหยุด และกิจกรรมช่วงก่อนนอน

หากเด็กนอนผิดเวลาอย่างต่อเนื่องแม้ปรับการใช้หน้าจอแล้ว อาจต้องประเมินปัญหาการนอนเพิ่มเติม ไม่ควรสรุปว่าทั้งหมดเกิดจากเกม

จิตบำบัดและการปรับพฤติกรรม

หากเด็กควบคุมการเล่นได้ยากจนเกิดผลกระทบ การบำบัดอาจช่วยให้เด็กเข้าใจตัวกระตุ้น ฝึกการควบคุมพฤติกรรม จัดการเวลา และหาวิธีรับมือกับความเครียดโดยไม่ต้องพึ่งเกมเพียงอย่างเดียว

Cognitive Behavioral Therapy (CBT) หรือการบำบัดความคิดและพฤติกรรม เป็นแนวทางหนึ่งที่สามารถนำมาใช้เพื่อช่วยปรับรูปแบบความคิดและพฤติกรรมที่เกี่ยวข้องกับการเล่นเกมตามความเหมาะสม

ในเด็กและวัยรุ่น การมีส่วนร่วมของครอบครัวมักมีความสำคัญ เพราะกฎ การสื่อสาร และกิจวัตรประจำวันเกิดขึ้นที่บ้าน

รักษาปัญหาที่พบร่วม

หากเด็กมี ADHD โรควิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า ปัญหาการนอน หรือภาวะทางสุขภาพจิตอื่น ควรได้รับการดูแลควบคู่กัน

การรักษาเฉพาะ “ติดเกม” โดยไม่ดูว่าทำไมเด็กจึงต้องการอยู่ในเกมตลอดเวลา อาจทำให้ปัญหากลับมาได้

ในบางกรณี เมื่อ ADHD ความวิตกกังวล หรือภาวะซึมเศร้าได้รับการดูแล เด็กอาจสามารถจัดการการใช้เกมและหน้าจอได้ดีขึ้นด้วย

เล่นเกมวันละกี่ชั่วโมงถึงเรียกว่า “ติดเกม”?

ไม่มีตัวเลขจำนวนชั่วโมงเพียงตัวเลขเดียวที่สามารถใช้ตัดสินว่าเด็กเป็น Gaming Disorder ได้

เด็กสองคนอาจเล่นเกมวันละหลายชั่วโมงเท่ากัน แต่ผลกระทบแตกต่างกันมาก

เด็กคนหนึ่งอาจเล่นในวันหยุด หลังจากทำความรับผิดชอบเสร็จ สามารถหยุดเมื่อจำเป็น นอนเพียงพอ มีเพื่อน และทำกิจกรรมอื่นตามปกติ

ขณะที่อีกคนอาจเล่นน้อยกว่าแต่ไม่สามารถควบคุมการเล่น ขาดเรียน นอนดึก มีความขัดแย้งกับครอบครัว และยังคงเล่นต่อแม้เกิดผลเสีย

ดังนั้นคำถามที่มีประโยชน์กว่าคือ “ลูกยังควบคุมเกมได้ หรือเกมเริ่มควบคุมชีวิตของลูก?”

จำนวนชั่วโมงยังเป็นข้อมูลที่มีประโยชน์ในการทำความเข้าใจพฤติกรรม แต่ต้องพิจารณาร่วมกับอายุ เนื้อหาที่ใช้หน้าจอ เวลาที่ใช้ ผลกระทบ และความสามารถในการปรับพฤติกรรม

ลูกโกรธมากเวลาเก็บโทรศัพท์ แปลว่าติดเกมหรือไม่?

ไม่จำเป็น

เด็กสามารถโกรธหรือผิดหวังเมื่อถูกหยุดจากกิจกรรมที่กำลังสนุก โดยเฉพาะหากการหยุดเกิดขึ้นอย่างกะทันหัน

ควรดูว่าความโกรธมีความรุนแรงเพียงใด เกิดทุกครั้งหรือไม่ เด็กสามารถสงบและเปลี่ยนไปทำกิจกรรมอื่นได้หรือไม่ และมีปัญหาด้านอื่นร่วมด้วยหรือไม่

หากเด็กตะโกน ทำลายของ ทำร้ายคนในครอบครัว หรือเกิดความขัดแย้งรุนแรงซ้ำ ๆ เมื่อถูกจำกัดหน้าจอ ควรได้รับการประเมินทั้งเรื่องการใช้เกมและความสามารถในการควบคุมอารมณ์

ในบางคนอาจมี ADHD ปัญหาพฤติกรรม ความวิตกกังวล หรือปัญหาทางอารมณ์ร่วมอยู่ด้วย

ควรยึดโทรศัพท์หรือห้ามเล่นเกมไปเลยไหม?

ในสถานการณ์ที่ไม่มีอันตรายเร่งด่วน การห้ามทั้งหมดโดยไม่มีแผนมักไม่ใช่คำตอบเดียวของปัญหา

การยึดโทรศัพท์ทันทีอาจหยุดการใช้หน้าจอในช่วงนั้นได้ แต่ไม่ได้ช่วยให้เด็กเรียนรู้การควบคุมตนเอง และอาจเพิ่มความขัดแย้งหากเด็กไม่เข้าใจเหตุผลหรือไม่มีข้อตกลงล่วงหน้า

โดยทั่วไปควรเริ่มจากการกำหนดขอบเขตที่ชัดเจนและสม่ำเสมอ เช่น เวลาเล่น สิ่งที่ต้องรับผิดชอบก่อนเล่น และช่วงเวลาที่ไม่ใช้หน้าจอ พร้อมช่วยให้เด็กมีกิจกรรมอื่นในชีวิต

อย่างไรก็ตาม หากการใช้อุปกรณ์กำลังทำให้เกิดความเสี่ยงด้านความปลอดภัย เช่น การติดต่อบุคคลที่เป็นอันตราย การถูกคุกคาม หรือพฤติกรรมเสี่ยงรุนแรง ผู้ปกครองอาจจำเป็นต้องเข้าแทรกแซงทันทีเพื่อความปลอดภัยของเด็ก และขอความช่วยเหลือเพิ่มเติมตามสถานการณ์

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับปัญหาการติดเกมและหน้าจอ (FAQ)

ลูกเล่นเกมทุกวัน แปลว่าติดเกมหรือไม่?

ไม่เสมอไป ควรพิจารณาความสามารถในการควบคุมการเล่นและผลกระทบต่อชีวิต เด็กที่เล่นทุกวันแต่สามารถหยุดได้ ทำหน้าที่ตามวัย นอนเพียงพอ และยังมีกิจกรรมอื่น แตกต่างจากเด็กที่ไม่สามารถลดการเล่นแม้เกิดผลเสียอย่างต่อเนื่อง

เกมทำให้เด็กเป็น ADHD หรือไม่?

ไม่ควรสรุปว่าเกมเป็นสาเหตุของ ADHD เพราะ ADHD เป็นภาวะด้านพัฒนาการของระบบประสาทที่มีปัจจัยหลายด้านเกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตาม การใช้หน้าจอจนอดนอนสามารถทำให้สมาธิและการควบคุมอารมณ์แย่ลง และเด็กที่มี ADHD บางคนอาจมีความยากในการควบคุมการเล่นเกมมากขึ้น

ลูกมีเพื่อนเฉพาะในเกม ถือว่าเป็นปัญหาหรือไม่?

เพื่อนออนไลน์สามารถเป็นความสัมพันธ์ที่มีความหมายได้ จึงไม่ควรปฏิเสธว่าความสัมพันธ์เหล่านั้น “ไม่ใช่เพื่อนจริง”

แต่ควรดูว่าเด็กมีความสุขกับชีวิตโดยรวมหรือไม่ สามารถทำหน้าที่ในชีวิตประจำวันได้หรือไม่ และการอยู่ในโลกออนไลน์เกิดจากการหลีกเลี่ยงความกลัว ความโดดเดี่ยว หรือปัญหาที่โรงเรียนหรือไม่

ถ้าลูกเล่นเกมจนไม่ยอมนอน ควรแก้เรื่องเกมหรือเรื่องการนอนก่อน?

ควรดูทั้งสองด้านร่วมกัน เพราะการเล่นเกมอาจทำให้เข้านอนช้า ขณะเดียวกันเด็กที่มีตารางการนอนเลื่อนหรือมีปัญหานอนไม่หลับอาจใช้เกมในช่วงที่ตัวเองยังไม่ง่วง การแก้เฉพาะด้านใดด้านหนึ่งอาจไม่เพียงพอ

การติดเกมต้องใช้ยาหรือไม่?

ปัจจุบันการดูแลปัญหาการเล่นเกมเน้นการปรับพฤติกรรม จิตบำบัด การทำงานร่วมกับครอบครัว และการจัดสมดุลชีวิต ไม่มียาที่ใช้เพียงเพื่อทำให้เด็ก “ไม่อยากเล่นเกม” เป็นแนวทางหลัก

หากพบ ADHD โรควิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า หรือภาวะทางจิตเวชอื่นร่วม จิตแพทย์อาจพิจารณาการรักษาภาวะนั้นตามข้อบ่งชี้

เมื่อไหร่ควรพาลูกมาปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ?

ควรพิจารณาขอคำปรึกษาเมื่อเด็กควบคุมการเล่นได้ยากอย่างต่อเนื่อง พยายามลดแล้วทำไม่ได้ นอนดึกจนตื่นไปโรงเรียนไม่ไหว ผลการเรียนหรือความรับผิดชอบลดลง เลิกทำกิจกรรมอื่น หรือความขัดแย้งเรื่องเกมและโทรศัพท์เริ่มกระทบความสัมพันธ์ในครอบครัวอย่างมาก

หากมีการทำร้ายตัวเอง ทำร้ายผู้อื่น ทำลายของอย่างรุนแรง พูดถึงการฆ่าตัวตาย หรือมีพฤติกรรมที่ทำให้ไม่สามารถรักษาความปลอดภัยได้ ควรได้รับการประเมินอย่างเร่งด่วน

ปรึกษาปัญหาการติดเกมและหน้าจอในเด็กและวัยรุ่นที่ Piti Clinic

หากลูกเล่นเกมหรือใช้โทรศัพท์จนหยุดได้ยาก นอนดึก ตื่นไปโรงเรียนไม่ไหว ไม่ทำการบ้าน ผลการเรียนเปลี่ยน แยกตัวจากกิจกรรมอื่น หรือเกิดความขัดแย้งในครอบครัวเรื่องหน้าจอซ้ำ ๆ คุณไม่จำเป็นต้องรอให้ปัญหารุนแรงก่อนจึงค่อยขอความช่วยเหลือ

การพาลูกมาประเมินไม่ได้หมายความว่าจะต้องได้รับการวินิจฉัยว่า “ติดเกม” เสมอไป เพราะการใช้เกมและหน้าจอมากสามารถสัมพันธ์กับหลายปัจจัย ทั้งพฤติกรรมและกิจวัตร ADHD ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า ปัญหาการนอน ปัญหาการเรียน ความสัมพันธ์กับเพื่อน และความเครียดในชีวิต

ที่ Piti Clinic ปีติ คลินิก ทีมจิตแพทย์ นักจิตวิทยา และบุคลากรด้านสุขภาพจิต พร้อมรับฟังและประเมินปัญหาของเด็กและวัยรุ่น โดยพิจารณาทั้งรูปแบบการเล่นเกมและใช้หน้าจอ การควบคุมตนเอง การนอน การเรียน อารมณ์ พฤติกรรม ความสัมพันธ์กับเพื่อน และบริบทของครอบครัว เพื่อทำความเข้าใจว่าอะไรทำให้การใช้เกมหรือหน้าจอกลายเป็นปัญหา

แนวทางการช่วยเหลือสามารถพิจารณาตามความเหมาะสม ทั้งการประเมินทางจิตเวชและจิตวิทยา การปรับพฤติกรรมและกิจวัตร การวางข้อตกลงเรื่องหน้าจอร่วมกับครอบครัว จิตบำบัด การช่วยพัฒนาทักษะการควบคุมตนเอง และการรักษาภาวะทางจิตเวชที่พบร่วมเมื่อมีข้อบ่งชี้

เป้าหมายไม่ได้อยู่ที่การทำให้เด็กใช้เทคโนโลยีเป็นศูนย์ แต่เป็นการช่วยให้เด็กสามารถใช้เกม โทรศัพท์ และสื่อดิจิทัลโดยยังคงมีพื้นที่สำหรับการนอน การเรียน สุขภาพ ความสัมพันธ์ และกิจกรรมอื่นที่สำคัญในชีวิต