กลุ่มนี้คืออะไร
บุคลิกภาพคือรูปแบบที่ค่อนข้างคงที่ในการมองตัวเอง มองคนอื่น รู้สึก และตอบสนองต่อโลก ทุกคนมีบุคลิกที่ต่างกันและนั่นไม่ใช่ปัญหา แต่เมื่อรูปแบบเหล่านี้แข็งตัวจนปรับตามสถานการณ์ไม่ได้ สร้างความทุกข์ให้ตัวเองหรือคนรอบข้างซ้ำ ๆ และกระทบความสัมพันธ์ การเรียน หรือการทำงานมาตั้งแต่วัยรุ่นหรือวัยผู้ใหญ่ตอนต้น จึงเรียกว่าความผิดปกติทางบุคลิกภาพ
กลุ่มนี้มีหลายแบบ เช่น บุคลิกภาพแบบก้ำกึ่ง (Borderline personality disorder) ที่อารมณ์แปรปรวนรุนแรง กลัวถูกทอดทิ้ง และความสัมพันธ์ขึ้นลงสุดขั้ว แบบหลีกเลี่ยงที่กลัวการถูกปฏิเสธจนถอยห่างจากผู้คน แบบพึ่งพิงที่ตัดสินใจเองได้ยากและกลัวการอยู่คนเดียว หรือ บุคลิกภาพแบบย้ำคิดย้ำทำ (OCPD) ที่ยึดความสมบูรณ์แบบและกฎเกณฑ์จนเสียความยืดหยุ่น แบบหลงตัวเอง แบบต้องการเป็นจุดสนใจ แบบต่อต้านสังคม แบบหวาดระแวง แบบแยกตัว และแบบแปลกแยก
สิ่งที่อยากให้เข้าใจคือ นี่ไม่ใช่ป้ายที่บอกว่าใคร “นิสัยไม่ดี” แต่เป็นรูปแบบที่ก่อตัวจากพื้นฐานอารมณ์และประสบการณ์ชีวิต และเป็นสิ่งที่เปลี่ยนแปลงได้เมื่อได้รับการดูแลอย่างถูกทางและต่อเนื่อง
สัญญาณที่ควรมาปรึกษา
- ความสัมพันธ์มักจบลงด้วยรูปแบบเดิม ๆ ไม่ว่ากับคู่รัก เพื่อน หรือที่ทำงาน และไม่เข้าใจว่าทำไม
- อารมณ์เปลี่ยนเร็วและรุนแรง รู้สึกว่างเปล่า หรือทำร้ายตัวเองเมื่อรู้สึกถูกทอดทิ้ง
- กลัวการถูกวิจารณ์หรือปฏิเสธมากจนหลีกเลี่ยงโอกาสสำคัญในชีวิต
- ยึดความสมบูรณ์แบบจนงานไม่เสร็จ หรือควบคุมคนรอบข้างจนเกิดความขัดแย้ง
- ไม่ไว้ใจใคร รู้สึกว่าคนอื่นมีเจตนาร้าย หรือไม่รู้สึกอยากใกล้ชิดใครเลย
- ได้รับการรักษาโรคซึมเศร้าหรือวิตกกังวลมาแล้วแต่ปัญหาชีวิตยังวนกลับมาที่เดิม
เราช่วยอย่างไร
การประเมินในกลุ่มนี้ต้องใช้เวลาและความละเอียด เพราะต้องมองรูปแบบระยะยาว ไม่ใช่แค่อาการช่วงสั้น และต้องแยกจากภาวะอื่นที่มีอาการคล้ายกัน เช่น ไบโพลาร์ ซึมเศร้า หรือผลจากเหตุการณ์รุนแรงในอดีต
การดูแลหลักคือจิตบำบัดอย่างต่อเนื่องโดยนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์ ซึ่งช่วยให้เข้าใจรูปแบบของตัวเอง ฝึกการจัดการอารมณ์ และสร้างความสัมพันธ์ที่ดีขึ้น การใช้ยาอาจช่วยในบางอาการ เช่น อารมณ์แปรปรวนหรือความวิตกกังวล แต่ไม่ใช่การรักษาหลัก แผนการดูแลจะวางร่วมกันตามเป้าหมายที่คุณอยากเปลี่ยน
การมาปรึกษาเรื่องนี้ต้องใช้ความกล้า และเราพร้อมเดินไปด้วยกันในจังหวะของคุณ
