กลุ่มนี้คืออะไร
วัยสูงอายุมาพร้อมการเปลี่ยนแปลงหลายด้าน ทั้งสุขภาพกาย บทบาทในครอบครัว การเกษียณ การสูญเสียคู่ชีวิตหรือเพื่อน และการต้องพึ่งพาผู้อื่นมากขึ้น การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ส่งผลต่อจิตใจได้มาก แต่อาการทางจิตใจในผู้สูงอายุมักถูกมองข้าม เพราะถูกเข้าใจว่าเป็นเรื่องธรรมดาของอายุ
กลุ่มนี้ดูแลปัญหาความจำและภาวะสมองเสื่อม ภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวลในผู้สูงอายุที่มักแสดงออกเป็นอาการทางกายหรือความเบื่อหน่ายมากกว่าความเศร้า ปัญหาการนอน อาการสับสนเฉียบพลันที่อาจเป็นสัญญาณของโรคทางกาย อาการทางจิตอย่างหูแว่วหรือหวาดระแวง ปัญหาพฤติกรรมและอารมณ์ที่มากับสมองเสื่อม และการปรับตัวต่อความเจ็บป่วย การสูญเสีย และการเปลี่ยนแปลงในวัยนี้
การแยกว่าอาการมาจากสมอง จากอารมณ์ จากยาที่ใช้อยู่ หรือจากโรคทางกาย เป็นหัวใจของการดูแลผู้สูงอายุ เพราะหลายอย่างซ้อนทับกันและแก้ไขได้เมื่อรู้สาเหตุ
สัญญาณที่ควรมาปรึกษา
- ลืมเรื่องที่เพิ่งเกิด ถามซ้ำ หลงทางในที่คุ้นเคย หรือจัดการเรื่องเงินและยาได้แย่ลงอย่างเห็นได้ชัด
- เบื่อหน่าย ไม่อยากทำอะไร บ่นเจ็บป่วยหลายอย่างโดยตรวจไม่พบสาเหตุ หรือพูดว่าอยู่ไปก็ไม่มีประโยชน์
- กังวลมากผิดปกติ กลัวอยู่คนเดียว หรือโทรหาลูกหลานบ่อยครั้งด้วยความไม่สบายใจ
- นอนไม่หลับ หลับกลางวันตื่นกลางคืน หรือใช้ยานอนหลับต่อเนื่องมานาน
- สับสน พูดจาไม่รู้เรื่อง หรือเห็นภาพหลอนเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วภายในไม่กี่วัน — ควรพบแพทย์โดยเร็ว
- หวาดระแวงว่าถูกขโมยของ หรือเชื่อเรื่องที่ไม่เป็นจริง จนเกิดความขัดแย้งกับผู้ดูแล
- ลูกหลานหรือผู้ดูแลเหนื่อยล้าและไม่แน่ใจว่าจะดูแลอย่างไร — ผู้ดูแลมาปรึกษาได้เช่นกัน
เราช่วยอย่างไร
จิตแพทย์จะประเมินความจำ อารมณ์ การนอน ยาทั้งหมดที่ใช้อยู่ และโรคประจำตัว เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง และประสานกับแพทย์ที่ดูแลโรคทางกายเมื่อจำเป็น เพราะยาบางชนิดหรือโรคบางอย่างทำให้เกิดอาการทางจิตใจได้
การดูแลจะเลือกแนวทางที่ปลอดภัยสำหรับผู้สูงอายุ ทั้งการใช้ยาในขนาดที่เหมาะสมกับวัย การปรับสภาพแวดล้อมและกิจวัตร การให้คำปรึกษาเพื่อปรับตัวกับการเปลี่ยนแปลง และการให้ความรู้กับครอบครัวเรื่องการดูแลและการสื่อสารกับผู้สูงอายุ โดยเฉพาะในกรณีสมองเสื่อมที่ครอบครัวเป็นผู้ดูแลหลัก
ทางคลินิกยินดีให้ลูกหลานพามาปรึกษา หรือมาปรึกษาแทนก่อนเพื่อวางแผนว่าจะเริ่มอย่างไร
